miércoles, 30 de junio de 2010

Frei Xose Seguín, natural de Sandiás, misioneiro no Chile do século XVIII

1756 - Frei Xosé de Seguín, natural de Sandiás, comisario de Misións da Orde de San Francisco, é un dos fundadores do colexio de San Ildefonso de Chillán en Chile.

Frei Xosé Seguín - Frade franciscano natural de Sandiás (Ourense). Foi alumno e secretario do Colexio de Pasantes de Alba de Tormes (Salamanca) antes de incorporarse ó Colexio de Misioneiros de Herbón (A Coruña). Foi superior deste convento dende o 1749 ó 1752. No 1752 saiu de Cádiz con outros catro frades galegos con destino ás misións do Perú, territorio dos ¨indomitos e belicosos indios araucanos¨. En Ocopa (Perú) no 1754 foi nomeado Comisario Xeral de tódalas misións do Perú. En 1756 participou no Parlamento de Laja (tratados de convivencia entre os indíxenas e os españois, no de Laja, os indios Pehuenches solicitaron frades franciscanos). Nese mesmo ano participou conxuntamente con outros dous frades galegos (Fr. Alonso de la Iglesia e Fr. José Gondar) na fundación do Colexio de San Ildefonso de Chillán (Chile). No 1757 regresou ó Perú, para facerse cargo doutras fundacións, onde morreu no 1759.

martes, 29 de junio de 2010

Segunda viaxe a Galicia de frei Martín Sarmiento. Diario da viaxe de madrid a Galicia (1754)

Segundo viaxe a Galicia de frei Martín Sarmiento. Diario da viaxe de Madrid a Galicia (1754).

Hoxe 31 de outubro de 1754. Saín de Ribeira a Lamas (Santa Maria). Río de Xinzo. Xinzo queda á dereita. Nace na serra do Larouco (cerca de Portugal, distante de Xinzo 3 ou 4 leguas). Ponte das Poldras. Río Limia. Á esquerda Telleiro e Santa María de Couso. A torre de Sandiás, e fregresía. A torre á dereita. Piñeira de Arcos, fregresía, dita Zadagós. Ermida de San Marcos. Dende este alto sobre a dita ermida vese casi toda A Limia. Costa de San Marcos moi longa e penosa que baixa a Allariz”.

sábado, 26 de junio de 2010

O Catastro da Ensenada no concello de Sandiás (1752-1753)

1752 – 1753. Realización do Catastro de Ensenada nas tres parroquias do actual concello de Sandiás.

-A fregresía de Santo Estevo de Sandiás, xurisdicción do mesmo nome, perténcelle ó marqués de Malpica, conta con 136 veciños e 250 casas, 12 delas arruinadas.-Relación de oficios: 1 xuíz (D. Vicente Seguín), 1 escribán (Antonio de Quintas), 1 ministro do xuíz (Joseph do Moiño), 3 xastres (Ciprian Olivera, Esteban Marra, Juan Morales), 1 canteiro (Pedro Franco), 2 siseiros (taberna e carnicería (Gonzalo do Moiño e Pasqual Sarmiento)), 1 taberneiro (Alonso Morales), 15 tecedeiras (Angela de Otero, Damiana Marra, Agustina Delgado, María Carnero, Lucrecia Blanco, Josepha Ledo, Angela de Dios, Isabel Fernández, Hermenegilda Seguín, Juliana Manso, Estefanía Manso, María Ledo, Paula Feixoo, Theresa Otero e Juana Salgado).

- A fregresía de Santa María de Couso de Limia, xurisdicción de Sandiás, perténcelle ó marqués de Malpica, conta con 157 veciños e 130 casas incluídas 4 arruinadas.-Relación de oficios: 1 arrendador dos dezmos do cura (D. Diego Fernández Feixoo), 2 arrendatarios de tabernas (Joseph Rodríguez Borrajo e Joseph Fontelo, Vº de Xinzo), 2 ferreiros (Diego Fernández, Santiago Travieso), 2 carpinteiros (Francisco Martínez, Primitivo del Molino), 3 xastres (Joseph Melio, Manuel Pérez, Simón da Graña) , 17 tecedeiras (Agustina Laxe, Agustina Laxe, Margarita Borrajo, María Baia, Ana DeBarxa, Damiana Coello, Theresa Añel, Gregoria Manso, Theresa Fernández, Luisa Fernández, Nicolasa Fernández, Leocadia del Pozo, María Santana, Ana Coello, Juana Baia, María Dorado e Jacinta Joga).

-A fregresía de San Xoán de Piñeira de Arcos, xurisdicción do mesmo nome, perténcelle ó conde de Maceda, conta con 113 veciños e 200 casas, 15 delas arruinadas.-Relación de oficios: 1 xuiz (Juan Salgado), 1 taberneiro (Francisco Campelo (taberna mancomunada cos veciños de Coedo), 1 xastre (Juan ...), 1 ferreiro (Antonio de Quintas), 21 tecedeiras (Ana Santana, Marina Pérez, Ana das Quintas, Euphrasia Manso, Marina de Otero, Lorenza Pérez, Rosa Carnero, Agustina del Río, Pasqua Pérez, Rosa Pérez, Marina Gonzales, María Ledo, Ana Romero, Ana Garcia, Ysabel Delgado, Marta Coello, Antonia Coello, Victoria Borrajo, María Cid, Theresa Campelo e Rosa Delgado).

-O lugar de Zadagós, lugar da fregresía de San Xoán de Piñeira de Arcos, xurisdicción da vila de Xunqueira de Ambía, perténcelle ó bispo de Valladolid, conta con 14 veciños, 1 taberna mancomunada cos veciños da Graña.-Relación de oficios: 1 tecedeira (Josepha da Graña).

-Ligazón para ver os censos completos (nomes e apelidos dos veciños): http://www.xenealoxia.org/modules.php?name=Content&pa=list_pages_categories&cid=5

Nestas fregresías predomina como principal cultivo o centeo, con mencións ó trigo e ó millo. Outro tipo de cultivos minoritarios eran os nabos, a ferraña, o liño e as hortalizas.
Na relación de oficios do Catastro de Ensenada pódese apreciar o grande número de tecedeiras (54) que, cos seus teares, producían tecidos de liño máis alá do autoconsumo, producíndo para os mercados locais ou comarcais. Comezaron a perder a súa importancia ó non superar a competencia dos novos productos téxtiles (algodón) doutras zonas xeográficas (Cataluña), e a dificultade para mecanizar o traballo do liño.

viernes, 18 de junio de 2010

Acta da Academia de Agricultura do Reino de Galicia do 10 de febreiro de 1765

Acto cuarto de la Academia de Agricultura del Reyno de Galicia que se celebro el día diez de febrero de 1765

¨Igualmente he leydo una memoria que por encargo de la Academia havia formado el Sr. D. Juan Luis Ximenez de Saboya relativa al desagüe de la Limia, y habiendose en vista de ello conferenciado largamente sobre este punto, hizo presente a la Academia el particular conocimiento, que de este pays tiene el erudito Abad de Cobelas, D. Pedro González de Ulloa, residente en él, y se me encargo le escriviese en nombre de la Academia para que la franquease quantas noticias, y observaciones contribuyesen a facilitar este importante proyecto, como igualmente los usos que podrian, con mayor, y mas prontas ventajas destinarse las tierras desecadas, y que de recibidas estas noticias y las que comunique el Ingeniero D. Feliciano Míguez se volvera a tratar este asunto¨.

jueves, 17 de junio de 2010

Sandiás en 1849 (Diccionario Madoz)

A poboación do concello de Sandiás en 1849 segundo o Diccionario Madoz, era de 422 veciños, e 2.110 habitantes.

Produción: millo, trigo, centeo, patacas, liño e outras froitas.
Gando: críase gando vacún, cabalar, mular, lanar e porcino.
Industria agrícola: muíños fariñeiros e lenzos de liño.
Comercio: gando, lenzos e samesugas.

Poboación: 422 veciños – 2.110 almas
Parroquia de Sandiás: 156 casas. 456 veciños (750 almas).
Escola de letras frecuentada por 30 nenos.
Cartería.

Extracto da acta da reunión da Academia de Agricultura do Reino de Galicia do 3 de febreiro de 1765

Acto tercero de la Academia de Agricultura del Reyno de Galicia que se celebro el día tres de febrero de 1765

¨Ultimamente se trato el modo de desaguar la Limia, terreno de bastante extensión, situado entre la ciudad de Orense y Plaza de Monte Rey, que por no tener el declivio correspondiente las aguas, se inunda los inbiernos, de suerte que se llena de pantanos, y lagunas que impiden, que crezcan la mayor parte de sus frutos y que se aproveche el terreno con otros, que quitadas las aguas, según situación y hermosura del pays, seria de mucha utilidad. Trataronse varias medidas para conseguirlo, y para proceder con todo conocimiento acordó la Academia, que el Sr. D. Juan Luis Ximenez de Saboya, que tiene noticias particulares de este pays, hiziese unas apuntaciones, que sirvan de guia, assi para el conocimento de su situación, como para los medios de mexorarlo: y respecto, que deve pasar a ese pais D. Feliciano Míguez Theniente de Ingenieros, se le entregasen estas noticias por una diputación de la Academia, a cuyo fin se nombró al Sr. D. Carlos Lemaur, quien , en nombre de esta pasase a suplicarles, que, con presencias de estas noticias y de los fines a que se dirixen, tomase conocimiento de dicho terreno, lo nivelase, y viese en que consistia la falta de corrientes para poder la Academia, con tan seguro informe proceder a procurar los mas eficazes medios de mexorar y aprovechar este territorio¨.

Libro del establecimiento de la Real Academia de Agricultura, sus estatutos y actos académicos. Año de 1765
(Biblioteca da Fundación P. Barrié de la Maza (A Coruña))

miércoles, 9 de junio de 2010

As lendas da lagoa de Antela

¨OS EXERCITOS ENCANTADOS DO REI ARTÚS¨ (1)

“E unha era que como había moitos charcos e lameiros, chegado o verán saían deles tantos mosquitos cínifes que, erguéndose á posta do sol, pola veiga abaixo voando, resplandecían as ás que parecían armas, e os da terra que os vían dicían e afirmaban que era o rei Artús que estaba encantado co seu exército naquela veiga…, así ó crían porque dicían que seus pais e avós, e devanceiros así o dixeran e afirmaran. Estas e outras malicias, parvadas e pecados quitáronse e desterráronse co novo edificio”.

Orixe, fundación e primeiros tempos do Bon Xesús de Trandeiras”
Boletín de la comisión de monumentos de Orense XI (1936-1939)
Manuscrito orixinal do s. XVI. Transcrición de Antonio Cruceiro Freijomil
Traducción ó galego do orixinal por X.F.


¨OS EXERCITOS ENCANTADOS DO REI ARTÚS¨ (2)


“… e coa calor do sol no verán espállanse pola atmosfera unha nube inmensa de zoadores cínifes que mortifican de día e de noite, e non cabe existan en ningunha parte tantos nin tan carraxentos e sañudos. Á antiga superstición pagá sobre o eterno e universal esquecemento que producía o beber ou atravesar as augas do Leteo, o vulgo sempre crédulo e amigo do marabilloso, substituíu outra nos tempos cabaleirescos que aínda duraba ós principios do século XVI, de ser estes alados e armados insectos os exércitos encantados do rei Artús, transformacións das que falaron tanto os romances nacionais e extranxeiros”.

Memoria sobre o desaugadoiro da lagoa de Antela ou da Limia (1834)
Juan Manuel Bedoya
Traducción ó galego de X.F.


¨ANTIOQUIA¨ (1)


“Algún diravos que as súas lamecentas augas ocultan as torres dunha soberbia cidade fundada por Antíloco, tendo unha sorte parecida ás de Pentapoles na Palestina polo seu nefando crime á idolatría prodigada ó galo, figura que aínda hoxe se destaca nas torres e campanarios de Galicia. Outros que, ó reverberar dun sol lucente e límpido nun día primaveral, reflíctense nas súas satinadas augas a cúpula de edificios alí asolagados, con outras mil andrómenas que o sopro da ilustración se encargará de disipar no espacioso ambiente que as axita”.

O río Limia e os seus contornos (1879)
Benito Fernández Alonso
Traducción ó galego de X.F.

¨ANTIOQUIA¨ (2)


“Dos pobos da parróquea é iste (Cardeita) o que s´alcontra máis cerca da Veiga e por eso teñen feito os vellos do pobo unhas escavaciós en busca d´aberes; pois dise que antiguamente había n´a Veiga unha ciudá (Antioquía) que tuvo Dios que castigala porque vindo por´o mundo pidindo unha limosna non alcontrou máis que unha familia que lla dira, que foi a que se salvou do alago mandada sair por Dios sin que volveran a cabeza pr´atrás; pero un da familia desacatou a orden do Noso Señor entonces volveuse pedra. Pero cando a xente iba co gando pr´a Veiga íballes verrecar ond´a pedra, que despóis foi recollida por´o convento de Trandeiras… Os de Cardeita alcontraron n´esas escavaciós unha trabe, un pote vello, un pozo con escaleiras e non sei si outras cousas… Os autuales non dan razón de tales alcontros, sólo dín ¨contaban os vellos”.

¨Resume xeneral de folk-lore de Sandiás¨
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro1931.

martes, 1 de junio de 2010

Preto de 200 atletas de tódalas idades participaron na Primeira Carreira Popular Torre do Castro


O Concello de Sandiás e a Agrupación Deportiva Limiactiva organizaron a 1ª Carreira Popular Torre do Castro, o pasado domingo 30 de maio en Sandiás.

A proba contou cunha numerosa participación de numerosos atletas de tódalas idades, desde o atleta máis novo cun ano e medio ata un veterano nas carreiras galegas, o carballinés, Manuel Fernández Ledo de 73 anos, do clube Kórpore do Carballiño.

Esta carreira estaba incluída no circuíto de carreiras Correr en Galicia (é dicir, é unha das probas oficiais da Federación Galega de Atletismo). A carreira contou con varias probas por categorías. Nas mesmas participaron, 21 nenos/as na carreira escolar ( 2.000 m ), 33 rapaces/as na carreira de 350 m . , e un total de 116 persoas na carreira absoluta ( 7.900 m ).

O gañador da proba absoluta foi Rubén Diz (Xinzo - Ourense Atletismo) cun tempo de 0:28:38. Os 2º e o 3º clasificados foron Eloy Campos Dacosta (Ourense - At. Venturiña O Grove) e Jose Manuel Ramos (Ourense - ADAS PROINOR). O gañador, Rubén Diz, e coñecido no atletismo limiao por ser preparador e entrenador en Xinzo de Limia da Asociación deportiva Limiactiva.

Os comentarios máis repetidos polos atletas da proba absoluta foron as enormes e empinadas subidas á capela do san Bieito da Uceira, ¨os muros¨ da Uceira fixeron sufrir á maioría dos atletas, tal como contan eles mesmos nos foros de ¨Correr e Galicia¨ (http://www.correrengalicia.org/index.php?name=Forums&file=viewtopic&p=161499) e nalgún blog dun participante: (http://jeffxavi.blogspot.com/2010/05/os-muros-de-sandias.html

O éxito de afluencia, así como a satisfacción dos atletas pola carreira fai pensar nunha segunda edición desta no vindeiro ano.