miércoles, 5 de diciembre de 2012

OS EXERCITOS ENCANTADOS DO REI ARTHUR

"Temos unha lenda que localiza a derradeira batalla d´el rei Arthur na chaira da Limia, Galiza, onde hai unha lagoa da que sae un río que despois entra en Portugal (...) E contase que os mosquitos que voan sobre aquela lagoa son os exércitos d´el rei Arthur, que alí ficaron encantados, agardando o seu retorno" .

Vicente Risco
Mitología Cristiana.
Madrid, Editora Nacional, 1963.

martes, 4 de diciembre de 2012

A LAGOA DE ANTELA

Foi un dos humedais de maior extensión da Península Ibérica, con 7 quilómetros de longo e 6 quilómetros de ancho, aínda que dependendo da época do ano, variaban estas dimensións, así como a súa profundidade. Tiña de profundidade media 0,60 metros e nalgúns “pozos” chegaba ata os 3 metros.

A depresión da Limia tivo a súa orixe durante o Terciario como consecuencia dun amplo xogo de bloques. Uns ascenderon, dando lugar a diversas serras, como as de Queixa ou San Mamede, outras afundironse e derón lugar a un conxunto de depresións tectónicas, como as de Maceda, A Limia ou Monterrei, que bordean polo oeste, sudoeste e sur, respectivamente, as citadas serras.
Ó longo do Terciario, producto dunhas condicións climáticas tropicais, formáronse numerosas áreas lacustres, entre elas a que formaba a lagoa de Antela, nas que, durante o Cuaternario, se foran amoreando sedimentos. A práctica totalidade das lagoas colmatáronse, a excepción da lagoa de Antela, que se conservou ata os nosos días.
Sobre ela contábanse infinidade de lendas, entre elas as máis fermosas está a da cidade de Antioquía, asolagada como castigo por idolatrar o galo; e a dos mosquitos, que erán o rei Artús e os seus soldados, enmeigados naquela veiga.

Innumerables foron os intentos de desaugamento e aproveitamento das súas terras para o labradío ata o seu definitivo desecamento a partir do comezo das obras no ano 1958. Os romanos tentárono coa construcción dun emisario principal e unha tupida rede de pequenas canalizacións.

Da súa riqueza biolóxica destacaban as miles de aves acuáticas que a utilizaban durante todo o ano.

No que foi no seu día o sur da lagoa instálaronse, a partires do ano 1972, varias empresas dedicadas á extracción de area, que é moi apreciada para a construcción.

Neste intre téntase recuperar esta riqueza faunística e botánica mediante a recuperación das charcas das areeiras abandonadas.

O Concello de Sandiás abriu a principios de xuño de 2008 a Casa da Lagoa (Centro de Interpretación da Lagoa de Antela) coincidindo cos 50 anos do comezo das obras de desecación da lagoa de Antela, iniciadas no ano 1958.
Unha antiga casa labrega acolle o Centro de Interpretación da Lagoa de Antela no centro da vila de Sandiás .Neste centro preténdese dar a coñecer dunha forma didáctica a historia da lagoa de Antela, a través dun percorrido que abrangue dende a formación da antiga lagoa de Antela, a súa desecación, ata a actualidade coa recuperación medioambiental das antigas areeiras. Para iso preténdese levalo cabo a través de modernos soportes audiovisuais (cámaras teledirixidas para observar o que está a acontecer nos humedais, breve documental sobre a lagoa de Antela e o patrimonio histórico-artístico da zona, etc.), paneis interpretativos, explicacións didácticas, etc.

A ERMIDA DO SAN BIEITO DA UCEIRA



A primitiva ermida foi contruída no ano 1766, posteriormente sería reconstruida e ampliada. Dende o adro vense unhas marabillosas paisaxes da Limia Alta. Tódolos luns de Pascua e o segundo domingo de xullo realízase unha romaría dunha gran tradición en toda a Limia.

A IGREXA DE SANTO ESTEVO DE SANDIÁS



Trátase dunha das máis fermosas do renacemento galego. Construída polo mestre de cantería, Bartolomé de Nosendo, antes de 1520. Consta dunha soa nave e presbiterio cuadrangular. Destaca pola súa portada de estilo manuelino, que recorda as igrexas portuguesas de Maravilha, en Santarem, ou a parroquial de Batalha.

O retablo maior é de grande importancia polo seu significado na arte ourensá do século XVII. Foi realizado entre os anos 1603 e 1607 polo entallador Xóan Fernández O Mozo, un pintor de orixe portuguesa,  e polo escultor Francisco de Moure, un dos mellores artistas galegos do primeiro tercio deste século.Consta de 2 corpos, 3 rúas e un ático. Destacan no primeiro corpo san Pedro e san Paulo e no segundo san Francisco, santo Estevo e san Lourenzo. De grande interese son as pinturas da parte baixa, destacan as escenas da Anunciación e a Visitación.

A TORRE DO CASTRO OU TORRE DE SANDIÁS

A súa fundación aparece envolta en varias lendas relacionadas, incluso, con Bernardo do Carpio (século IX). Foi construído sobre un antigo castro, quizais na primeira metade do século XII. Participou nas guerras fronteirizas pola posesión do condado da Limia, entre o monarca Afonso VII de Castela e León e Afonso Henriques de Portugal. No ano 1386 foi asaltado polo duque de Lancaster. Máis tarde en 1467 é arrasado polos irmandiños, e logo reconstruído. Sen embargo, outras fontes dinnos que xa non foi reconstruído. Na guerra hispano-lusitana do século XVIII, foi punto de concentración de tropas. Foi posesión das máis poderosas familias da provincia. Hoxe só queda parte da torre da homenaxe, na que se poden admirar os seus grosos muros. Constaba, ademais de soto, 3 pisos e terraza superior. Ó seu pé pódese admirar unha extraordinaria panorámica da desecada lagoa de Antela e da Limia Alta.

¨O MITO DE ANTEO¨

“As pequenas culturas teñen unha relación complicada co mundo de hoxe en día. É unha situación de Anteo fronte a Hércules: Hércules é a globalización, e Anteo a posibilidade de resistir. O mito dinos que vence Hércules, mais tamén nós di que Anteo segue a resistir”.
Seamus Heaney
Poeta Irlandés
(Irlanda do Norte, 1939-)
Anteo: Mit. Xigante, fillo de Xea e de Poseidón. Hércules na súa viaxe ó Hiperbóreo ten que pasar por Libia, onde loita con Anteo, a quen derruba tres veces. Ó observar que cada vez que este tocaba terra -Xea, a súa nai- adquiría renovadas forzas, ergueuno no aire, e afogouno cos seus potentes brazos.


lunes, 3 de diciembre de 2012

Sobre la necesidad del desagüe de la laguna de la Limia (2)

Por Domingo Fontán (La Exposición Compostelana, xuño 1858).
Reproducido coa autorización da Biblioteca do Museo de Pontevedra.

Domingo Fontán (1766-1866) . Galego Ilustre. Autor da Carta Xeométrica de Galicia (1854), o primeiro mapa de Galicia realizado con métodos científicos, colaborador do Diccionario Madoz, e Deputado a Cortes por Pontevedra polo Partido Liberal.

¨Para evitar tantos daños el Señor Don Julián Touves, corregidor de la villa de Ginzo en 1825, concibió el pensamiento del desagüe de la expresada laguna, y al efecto se dedico á reconocerla detenidamente, y calculó el beneficio que recibiría la agricultura convirtiendo en terreno labradío y de 4ª calidad los que no son mas que inútiles juncales; demostró matemáticamente, que resultarían unos 24.308 ferrados de sembradura, los cuales en venta valdrían 3.240.855 rs vn, y en renta anual unos 120.000 ferrados de trigo que al precio quinquenal de 8 rs por ferrado, reportarían al país la suma de 960.000 reales. Entusiasmado dicho corregidor con el mas vivo deseo del bien público, comunicó su idea á personas facultativas é inteligentes, y á los sujetos mas ilustrados del país, y tuvo la satisfacción de que no solamente aprobasen su proyecto, sino que varios curas párrocos y otros hacendados se suscribieron para contribuir á la obra con cierto número de jornales.

A este tiempo había representado á S.M. , sobre la necesidad y ventajas del referido desagüe D. Domingo Rodríguez Nieto, y en su consecuencia por Real Orden de 3 de Marzo de 1827, comunicada al Intendente General de Galicia, se autorizó al mencionado corregidor para que hiciese levantar el plano y calcular el coste de las obras. Con el auxilio de D. Leocadio García, cura de S. Pedro de Pena, de Fr. Benito Valencia, franciscano del Buen Jesús y otras personas de luces y conocimientos locales, se formó la carta geográfica del territorio de la Limia y sus confines hasta la frontera con Portugal en escala mayor y menor, con expresión de los pueblos, sus distancias entre sí, montañas y ríos. También el capitán de infantería D. Joaquín Pardo, vecino de Ribadavia, levantó el plano topográfico de la parte del río Limia, sita entre los pueblos de Guín, Abeleda y Paradela, poniendo en dicho plano el resultado de las diferentes nivelaciones y reconocimientos del terreno, y haciendo ver que en el circulo de montes que rodean la Limia no hay otra garganta abierta par la corriente de las aguas, que la del puente de Linares: mas esta única abertura se halla interceptada por una gran masa de peñas que obliga á retrotrogradar y rebalsarse el agua; siendo dicho peñascal el que debía romperse á fuerza de pico y barrenos para abrir un nuevo cauce al río. Igualmente se calculó el gasto, y se vio que ascendía á 280.312 rs y 17 mrs el importe de la principal obra de cantería; y el de la acequia ó cauce del río á 147.912 con 17, componiendo la total suma de 428.223 reales.

Reunidos los anteriores datos, auxiliado el Sr. Touves en su comisión por las justicias de los pueblos y demás personas celosas del bien del país, y con los fondos que al efecto destinó á las obras, las cuales desgraciadamente no quedaron terminadas, tanto porque cesó en su destino de corregidor el Sr. Touves, como por otras causas que no creemos oportuno indicar. Sin embargo se construyeron 17.000 varas del nuevo cauce dándole 16 de ancho y la profundidad que exigía el nivel con respecto al nacimiento de las aguas; se comenzó a romper el peñascal del puente Linares y a pesar del hallarse los trabajos incompletos el agua corre libremente arrastrando en las crecientes la arena hasta el punto de ir cegando los pozos y cavidades que hay bajo el mencionado puente, donde antes hacían mucha pesca los vecinos de Guín y Santiago de Rivero; y los ganados pastan en todo tiempo, donde anteriormente no se conocían sino cenagales y pantanos. Se invirtieron en dichas obras 50.000 rs procedentes del fondo de Cruzada, cuyas cuentas rendidas por el depositario D. Bernardo Martínez Moure en 13 de junio de 1834, y en 6 de diciembre de 1844, fueron aprobadas por el Gobierno político de la provincia en 28 de Noviembre de 1844 y en 4 de Mayo de 1845 y publicadas en el boletín oficial a petición del expresado Sr. Touves, para poner coto á la maledicencia de algunos calumniadores, que osaron presentar como dudosa la integridad de dicho funcionario, con notable ingratitud á los beneficios de que le es deudor el país; pues durante su destino de corregidor en la villa de Ginzo, no solamente realizó las indicadas obras que habría terminado si permaneciera en aquel, sino que planteó una parada de caballos padres sostenida con gran lujo, y practicó varios caminos, de manera que la Limia se halla actualmente transitable cuando antes era muy difícil transitar por ella.

Concluimos este artículo encareciendo la necesidad de llevar á cabo la obra principiada y dirigida con tan patriótico celo por el Sr. Touves, de lo cual emanarían incalculables ventajas a la población, agricultura y comercio de un país que según hemos dicho, es de los mas bellos e interesantes de Galicia¨.
Increíble parece que hayan transcurrido 33 años, la 3ª parte de un siglo, desde que emprendió el desagüe de la Limia el Sr. Touves, sin que se haya adelantado mas para conseguirlo, y sin que autoridad alguna (que sepamos) se haya ocupado de ello; asunto que no pudo menos de tener á la vista el Gobierno político de la provincia cuando examinó, aprobó y mandó publicar las cuentas de lo gastado en el proyectado desagüe, como se deja ver por el artículo que acabamos de trasladar. Nada tendría de extraño que así sucediese en un Gobierno absoluto, pero lo es el que suceda en Gobiernos de publicidad y en que todos tenemos alguna intervención. El Gobierno absoluto acogió el proyecto de desagüe. Dos gallegos de muy grata memoria como el Sr. Ballesteros, Ministro de Hacienda, y el Sr. Fernández Varela, Comisario de Cruzada, no desoyeron al Sr. Touves, antes bien secundaron su celo y le facilitaron fondos para llevar a cabo su empresa. Llevamos ya la 4ª parte de un siglo con otro sistema de administración y gobierno mas beneficioso á la cosa pública. La audiencia central tiene en provincias menos extensas que en la anterior época subdelegados, con razón llamados de fomento y agentes de su prosperidad por el Sr. Burgos, encargados de estudiar sus necesidades y satisfacerlas; necesidades que recorriendo personalmente las provincias, no pueden ocultárseles y solo así serán debidamente apreciadas. También deben conocerlas y apreciarlas, así la Diputación provincial compuesta de individuos elegidos aisladamente por cada partido judicial, circunstancia muy atendible para que cada cual promueva intereses del suyo, como los diputados que la provincia de Orense envía a Cortes, igualmente elegidos por distritos y comprometidos á gestionar cerca del Gobierno Supremo por su prosperidad respectiva; en lo cual por lo que hace á la Limia no perjudican en manera alguna antes bien coadyuvan á promover el bien estar de la Nación. De esperar es que así excitados, no estará lejana la época de ver terminado el proyecto tan humanitario y patriótico del Sr. Touves.
Materia nos ofrecerían para extendernos sobre su realización, así los datos consignados en el artículo que dejamos trasladado, como los que personalmente nos hemos procurado reconociendo la Limia detenidamente, pero huyendo siempre de pernoctar en el radio mortífero de su laguna. Hemos recorrido todo su perímetro y reconocido minuciosamente cuantos arroyos desaguan en ella, de los cuales apenas hay dos, de un caudal insuficiente para dar movimiento á un molino harinero del país. Es indudable que las aguas nacen en el fondo de la laguna y que vienen de la gran sierra de S. Mamed y del ramal de la misma que comunica con la de Larouco; por eso crecen o menguan en la estación de las lluvias ó del derretimiento de las nieves. De esta última sierra vienen también las aguas del Ginzo, cuyo valle se inunda igualmente que el Limia. Su desagüe está reducido á profundizar el cauce que ambos reunidos forman hasta vencer el paso del puente Linares, desde el cual hasta Lindoso en el reino vecino hay notable declive. Hágase que también lo haya en el territorio inundado partiendo de las aguas perennes de la laguna; esta desaparecerá entonces de todo aunque subsistan las fuentes que hoy la alimentan, porque se les dará salida. Con esto la producción del valle se hará 8 veces mayor, mediante se calcula que hoy solo se cultiva la 8ª parte de su superficie. El capital que así se obtiene, valuado en 3.210.835 rs con una renta anual de 960.000, recobrado del dominio de las aguas tan solo con un gasto que no llegue a medio millón de rs ó a la sexta parte de su valor, merece bien fijar la atención no solo del Gobierno, sino de cualquier especulador; pues los productos de un año ya exceden del duplo de los 428.225 rs en que fue presupuestado ese gasto por el Sr. Touves. Aun cuando se haga mayor este presupuesto, aun cuando llegará a duplicarse, siempre habría en el desagüe de la Limia un negocio muy lucrativo. Sobre este grande interés de cualquiera capitalista, está el del Gobierno respecto a la salud pública. No insistimos sobre esto, persuadidos ó tal vez ilusionados de que no en vano serán leídas estas líneas¨.


D. Fontán

¨A PROCESIÓN DAS ÁNIMAS¨

¨A PROCESIÓN DAS ÁNIMAS¨(1)


¨A proceseón d´as ánemas é unha cousa que antes daba moito que falar. Hoxe son ben contados os que creen n´ela. ¨Cando van en proceseón –decían- fan ceremonias como enterros: levan entre catro o cadáver, outras van chorando, outras fan de cegos e van cantando responsos¨, etc… ¨Todos os viernes van de visita a casa ond´a morrer algunha persoa¨. ¨Se lle meten a cruz ou a vela a algún vivo, ten que andar na proceseón alumenado (alumean con hosiños) e ir a visita de viernes, pero despóis non sabe onde foi¨. ¨Unha vez era un mozo que andaba n´ela e levou unha tella e fixo un risco na parede ond´a porta d´onde entraba e pr´outro día anduvo mirando por´as portas do pueblo e foi dar co risco ond´a porta d´unha tía, sabendo así que alí fora de visita e iba morrer algún da casa, como así foi.¨ ¨O que ande na proceseón, ten que ir sempre que salgan as outras, e non vale marchar pro extranxeiro; pois un foi para Portugal, e viña andar na proceseón¨. ¨S´algún día fai resistencia para levantarse da cama e ir, danlle en tirar por´as uñas dos pés e non ten outro remedio que ir.¨

¨A PROCESIÓN DAS ÁNIMAS¨(2)

¨Un mozo quitoulle a vela a unha, e, o confesarse, dixoll´o cura; éste mandouno ir esperar a procesión, o mismo sitio, e metería na man a que fose sin éla. Foina esperar, e detrás de todas viña unha sin vela, y´entonces meteullá na man, e dixéronlle: ¨suerte tuveches¨, e seguiron.

¨A PROCESIÓN DAS ÁNIMAS¨(3)

¨O que anda na proceseón e lle pode meter a vela ou a cruz a´lguién, métenlla, y´as outras axúdanlle, en caso de que anden mal a gusto con éla¨. ¨D´unha vez un mozo, vindo da tuna, viu vir a proceseón; entón tumbouse, porque así non poden fagerlle nada, e decián o chegar ond´él, faguendo moito aire: ¨eiquí cheira a vivo, cheira¨… y´él contestaba: ¨cheira pan de nogueira¨…

“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931

¨DO NOSO SEÑOR E SAN PEDRO¨

¨Cando Noso Señor e San Pedro andaban por´o mundo, foron pedir pousad´a unha casa ond´había unha muller sóla; deitonos os dous n´unha misma cama, porque non tiña máis; cando foi día, a vella tiña que salir a traballar e mandounos levantar, pero Noso Señor decíall´a San Pedro ¨deixémonos estar un pouquiño máis´…, máis a vella, así que s´enrabechou, colleu un pau y´empezou a mallar en San Pedro qu´estaba de borda; despóis, él, queríase levantar pero o Noso Señor díxolle: ¨Non, en tal caso, cambiemos de sitio, porque se volve vir a vella, mállate outra vez y´así léva´as tú sempre¨. Cambiaron de sitio por fin, y´entonces volveu a vella: ¨!ay, condenados¡, vos inda estades na cama? Pois deixai que denantes deixe co pau o da borda, pero agora lévayas o da parede¨; y émpezou a mallar outra vez no San Pedro; de forma que, quen levou pau foi xempre o San Pedro¨…


“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931.

¨DO DEMO¨

¨D´o demo contán que, vindo unha noite da tuna unhos catorce ou quince mozos, aparecéuselles en forma de besta, que a colleron e empezaron a porse d´acabalo, e cantos máis se puñan, máis ib´alargando para se puxeran máis, hasta que se puxeron todos,; era pr´atravesar un río, pero cando iban no medio o qu´iba diante, revolveuse e dixo: ¡Ay, Jesús, que trandeira¡, y´entonces a besta (demo) desapareceu e quedaron todos no río….¨
Urbano Santana
¨Resume Xeneral de Folk-lore de Sandiás¨
Revista Nós, 1931

¨A LUMIEIRA DA ERMIDA DO SAN BIEITO DA UCEIRA¨

¨Na construcción da ermida de Sandiás un home levaba no seu carro a lumieira da ermida. Como era nun monte e antigamente non había camiño principal, o home parou o carro e seguiu só para escoller o camiño máis cómodo para subir a lumieira.
Cando volveu onde deixara co carro, este non estaba. Encontrouno despois xunto á ermida. A lumieira estaba xa colocada¨.

Anónimo. Publicado nalgunha revista escolar ou do instituto.

¨O SAN BIEITO DA UCEIRA¨

¨O San Benito (abogado de coxos e outros padecementos físecos), ten unha capilla no monte, que leva o nome do Santo. Ten ofrecementos de pernas, corpos, caras…, según os membros doentes do que ofrece, de cera, que os ten colgados na capilla. O día da festa, e durant´e o ano, hay ofrecementos d´andarll´as novenas de pé ou de rodillas; outros arrumben o monte descalzos, porque lles fag´algún favor ou xa llo ten feito…

Tamén é festa de merendas, ou mellor dito, xantares… Fanlle dúas festas ó ano, chamadas ¨San Benito de Marzo¨ e ¨San Benito de Seitura¨, acaso porque cadra nistes meses. É o Santo máis milagreiro que temos na parróquea. N´algún tempo trouxérono para igrexa en procesión, pero escapábase de noite pro monte; por eso tuveron que faguerlla capilla…(O mesmo sole contarse de todol´os Santos que hay retirados do pobo; hay quen dí qu´era cura que o mandaba levar…). ¨D´unha vez, querendo levar unha pedra pra capilla, grande, e como está rodeada de paredón, andaban buscando por ond´e entrar co carro, e, cando se descoidaron, os bois subiron por´as escaleiras de subir a xente, o que sólo s´explica como milagre, pois do contrario, non houbera sido posible que os bois subisen nin co carro baleiro tales escaleiras¨.
Sexa esto certo ou non, o caso é que na capilla hay unhas muletas y´un cayado que proban que algún subiu axudado de tales instrumentos, e o Santo fixo que non os necesitase pra baixar, y´entonces quedáronlle de regalo e como testimonio do milagre¨.

“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931.

¨A FONTE DA CRUZ DE CARDEITA¨

“A saida do pobo hay nunh´a horta da ¨Crú´de Cardeita¨ unha fonte cuberta de zarapallada por´a veira, y´alí sale, ó día de San Juan, antes de nacer´o sol, unha cobra moi grande, qu´é unha persoa encantada. Trai un caravel na boca, y´o que llo quite co´a boca d´il, ten moito diñeiro, e s´e home, a cobra vólvese muller, e viceversa; pero s´está alí e non ll´o quita, cómeo a cobra”.

“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931.



¨A FONTE DO MOURO¨(2)


“Na misma fonte hay unha moura encantada qu´está sentada n´unha silla d´ouro. Había unha rapaza qu´iba coas ovellas pro veciño ¨monte de Picos¨ e a moura aparecíaselle e peinaba moi ben con peina d´ouro; pero tiña que ser secreto, y´a rapaza contoullo a mai, entonces, a moura, comeuna; despóis ib´a mai verrando, ¨ ¡ay miña María!¨… y´a moura contestou, ¨María, Mariola, frita en aceite vay na miña barrigola¨… A mai d´esta moura tiña catro fillas encantadas na fonte; unha vez que foi un de Couso as seituras a Castilla, a vella enteirouse e deulle catro panochas de catro cornexos cada unha, para que as fose tirar á fonte e lle desencantar´as fillas; mais a condanada da muller, o ver as panochas que traía o seu home, antoxóusell´o trigo e comeulle un cornexo a unha; pero cand´o home foi cumplir ca orden da vella, tirou as outras tres panochas, unha a unha, e foron salindo hasta tres cabalos moi gordos e n´eles tres mozas moi guapas, que se marcharon; máis, o tirar a coarta, saliu un cabalo sin unha perna(efecto d´haberlle comid´o cornexo a panocha), e por tanto a moza que viña n´él non pudo marchar e continou encantada, pero deulle de regalo pr´a muller un pano encarnado de seda, que habend´o atado a un carballo no camiño, quedou éste feito un carbón, como lle pasaría a muller se o puxera…”.

“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931.

¨A FONTE DO MOURO¨(1)

“A fonte do Mouro, é produto d´unha escavación que fixeron os vellos en busca d´unha trabe d´ouro: ¨Cando andaban cavando aparecéulles un mouro n´un cabalo, que lles dixo que non seguisen afondando senon darían c´unha trabe de alquitrán antes do d´ouro, y´entonces non cavaron máis”.
“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931.

sábado, 1 de diciembre de 2012

¨NA PROCURA DO TESOURO DO CASTELO DE SANDIÁS¨

¨Fai xa moitos anos, un grupo de veciños, tanto do Castro como das Pegas, movidos pola cobiza que un deles lle meteu nos miolos co libro dos tesouros ou ¨Ciprianillo¨, fartáronse de facer buratos por todo o outeiro, ata que cavando, cavando, descubriron o pozo do castelo de pura casualidade. Ó único que sacaron foi uns cantos xerros, ós que non deron a maior importancia, xa que eles ó que buscaban era o tesouro, pero como estaban baleiros, tiráronos de novo ou regaláronos. Algúns deles vinos nunha ocasión no Museo, pero non sei como estará referenciado¨.

Fonte: Esta lenda foi recollida por J.J. Cid (O Castro - Sandiás).



¨A TRAIZÓN DA TORRE DE SANDIÁS¨

¨Cando eu era neno, un veciño de O Castro (a aldea que está ó pé da torre) contoume a seguinte lenda: ¨Hai moito tempo un exercito de homes vidos de lonxe arrodearon a torre do Castro, pero os que alí vivían defendéronse valentemente do ataque, e non a deron tomado (os seus muros ainda hoxe impresionan). Pero unha noite, un criado abriulles a porta ás agachadas, e eles entraron e pasaron a coitelo a todos os habitantes da torre, non tendo piedade con ninguén, para logo plantarlle lume e botala embaixo¨.
Non hai moito tempo lin nun libro* de historia no que aparecia reseñado este relato; o exercito eran os Irmandiños. O meu veciño dubido moito que lerá este libro, mais as lendas moitas veces teñenvos unha base real¨.

¨... Os sitiadores, axudados pola traizón dun criado, entraron unha noite pola portela, mataron ós defensores, e puxeronlle lume á torre, onde pereceron os familiares, derruiron a fortaleza, e voltaron a reforza-lo cerco de Allariz¨


Recollida por Xavier F. M.

*¨Historia de Allariz, Vila y Corte Románica¨ A. Cid Rumbao. Dep. Prov. Ourense (1984)







¨O MOURO ROUBA ZAPATOS¨

“E os vellos contan que cando seus abos eran mozos xuntaron varias escadas e subiron a éla, e un que se chamaba ¨o tío curcumba¨ paseábase por´o alto e foi un mouro e marchoulle c´un zapato sin que o visen”.

“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”

Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931.



¨O TESOURO DO CASTELO DE SANDIÁS¨

“Dentro d´o castillo hay un pozo con varios metros d´auga, moi oscuro, e por íl ten entrada, e debaixo hay un salón con moito ouro. Para desencantalo, hay que levar un hovo d´unha pita negra, y´a pita; ésta sóltase no salón, y´o hovo estréllase na frente a un xigante qu´está dentro c´unha machada levantada pra matar ó que vaya se non lle da co hovo…”.

“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931.




¨O CASTELO DE SANDIÁS¨


“Foi feito, según boca dos vellos, por´os mouros cand´ó de Pena que está de frente a unhos 7 Km pouco máis ou menos o Sur do d´eiquí, meténdose por´o tanto a Veiga no medio. Fixeron por debaixo da terra unha carretera desd´unh´autra torre e por éla andan os mouros d´un lado para outro. Cand´os fixeron, os ferreiros de Pena e máis o de Castro, pr´apuntar os picos non tiñan máis que un martelo pr´os dous e arreglábanse con él tirándoyo desd´unha a outra cando lles faguía falta”.

“Resume xeneral de folk-lore de Sandiás”
Urbano Santana
Revista Nós, xuño-setembro, 1931.